OMGAAN MET EMOTIES

Jan den Boer en Caroline van Wijngaarden

hart

Hier toont Jan den Boer dat je door meditatiebeoefening kunt leven vauit een innerlijke bevrijde staat, als een liefdevol en betrokken mens.
Jan Flameling, filosoof

Het hart heeft geen kennis. Het hart is wijsheid.
Tulku Lobsang Rinpoche

Cursus of workshop:

Morele ontwikkeling vraagt doordachte oefening

Een intellectueel begrijpen zonder oefening is zeker krachteloos,
maar oefening zonder te leren met het hoofd is al gauw blind.


Masao Abe, Zen en het westerse denken

De afgelopen tijd is baanbrekend onderzoek verricht op het gebied van het functioneren van onze hersenen, de vrije wil en gedragsverandering. De actuele morele discussie, onder meer naar aanleiding van de kredietcrisis of geweld op scholen, lijkt daar nog nauwelijks rekening mee te houden. Gedragsregels, convenanten, afspraken: het denken heeft nauwelijks directe invloed op het gedrag. We hebben niet een vrije wil om vanuit de ratio ons gedrag te bepalen. Dat blijkt uit de studies van onder meer Dick Swaab, Victor Lamme en Jan Verplaetse.
Wat dan wel? Gedragsverandering heeft oefening nodig. Peter Sloterdijk laat dit in zijn nieuwe werk zien. Antonio Damasio en Peter Bieri, maar ook Victor Lamme en Jan Verplaetse tonen dit aan. Maar wordt er wel geoefend? Nee, zeggen onder meer Lamme en Verplaetse. Het oefenen in moreel gedrag werd vroeger georganiseerd vanuit de religie of de staat. Maar onze huidige samenleving is georganiseerd vanuit economische principes, en de politiek is daarin ook steeds meer volgend. Er is nauwelijks een markt voor morele oefening, er is geen economische vraag. Dus is er nauwelijks morele oefening, niet op onze universiteiten en niet bij onze bestuurders.
Maar de crisis dwingt tot verandering, en diegene die als eerste nieuwe modellen ontwikkelt en implementeert, heeft een (economische) voorsprong. Maar hoe maak je verandering effectief? Deze cursus biedt een uitdagende visie op waarde en bewustzijn, direct toepasbaar in werk en persoonlijke leven.
In de cursus krijgt u een overzicht van de nieuwste inzichten van de bewustzijnswetenschappen. Vervolgens onderzoeken we het antwoord op de vragen Wat is wijsheid en Wat kunnen we doen? Deze antwoorden maken duidelijk welke intenties de moeite waard zijn om voor te leven en welke effectieve oefeningen, onder meer gebaseerd op het wetenschappelijk onderbouwde mindfulness, u kunt toepassen in verschillende werkgebieden en uw persoonlijk leven.
Voorbeelden: onderwijs wordt effectiever door training van aandacht, architectuur wordt waardevoller door het creëren van schoonheid, leiderschap wordt effectiever door het ontwikkelen van dienstbaarheid, werk- en liefdesrelaties worden beter door het trainen van begrip, liefdevolle aandacht en inlevingsvermogen.
De cursus biedt niet alleen kennis aan, maar vervolgens gezamenlijk onderzoek zodat kennis wijsheid wordt, en oefening zodat wijsheid omgezet wordt in nieuw gedrag.

Boeddhisme

Deze cursus is geïnspireerd op de bovengenoemde wetenschappers, maar ook op een pleidooi van de leider van het Tibetaans boeddhisme, de Dalai Lama, die in zijn nieuwe boek Vrij van religie een pleidooi houdt voor seculiere ethiek. In zijn boek constateert hij dat veel van onze grote maatschappelijke problemen wijzen op een gemis aan morele ethiek en innerlijke waarden. De globale financiële crisis bijvoorbeeld is vooral ook een morele crisis, gevoed door hebzucht.
Traditioneel vond volgens de Dalai Lama morele opvoeding vooral in gezinnen en religieuze instituten plaats. Hij constateert dat het in gezinnen steeds minder gebeurt, en dat religies afnemen in invloed. Omdat hij ruimte wil laten voor verschillende religies, zoekt hij naar een seculiere ethiek die los staat van religieuze invloed.
Volgens de Dalai Lama ligt hier juist de grote uitdaging in onze samenleving. 'Hoe kunnen scholen en universiteiten hun leerlingen een onpartijdige en omvattende ethische educatie geven?'
Op dezelfde manier als Sloterdijk aan Damasio stelt ook de Dalai Lama dat 'het ontwikkelen van innerlijke waarden vooral lichamelijke oefening is. Hoe meer we onze vermogens trainen, des te sterker worden ze.' Deze training bestaat met name uit meditatie en mindfulness.

Effecten van training in meditatie en mindfulness

Wat je in meditatie en mindfulness doet is heel aandachtig het innerlijke proces van gedachten en emoties onderzoeken. Zo kan een bankdirecteur leren om een verstorende emotie als hebzucht te leren herkennen, zodat hij verdienstelijk in plaats van schadelijk zal handelen.
Dit is wat ik toepas in trainingen die ik geef over emotioneel gedrag. Ouders die een duidelijke intentie hebben minder geïrriteerd te zijn, en daarin vervolgens regelmatig aandachtstraining doen, vertellen hoe ze na een tijd trainen veel vriendelijker en toch duidelijk met hun kinderen om kunnen gaan.
Ik ben zelf betrokken geweest bij een minor op een Hogeschool waarbij studenten een tijdlang 5 kwartier per dag mediteerden. Zij gaven aan zich beter te concentreren, socialer te gedragen en meer gelukgevoelens te ervaren.
Ik werk bij het Projectmanagementbureau van de gemeente Utrecht, meditatie is een onderdeel van onze trainingen. Daarnaast is er veel aandacht voor positieve waarden zoals dienstbaarheid, en die waarde is dan ook sterk vertegenwoordigd in onze afdeling.
Er is ook wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effecten van meditatie. Een van de personen die onderzocht is, is de boeddhistische monnik Matthieu Ricard, die onder meer vertaler van de Dalai Lama geweest is. De onderzoekers lieten zien dat delen van zijn brein die te maken hebben met geluk sterk oplichten. Hij kreeg dan ook de bijnaam Mister Happy. Hij stelt dat voor hem het grootste belang van meditatie is dat hij beheersing gekregen heeft over zijn destructieve emoties.
Destructieve emoties als hebzucht in de financiële wereld en haat in oorlogsgebieden, op voetbalvelden en in vele negatieve thuissituaties kunnen dus door meditatie en mindfulness getraind worden tot positieve gevoelens als mededogen en compassie. Wat we nodig hebben is hedendaagse trainingen in morele ontwikkeling op onze scholen en universiteiten die kunnen bijdragen aan een wereld van vrede, compassie en welzijn.

Positief perspectief: niet schuldig en toch oefenen in moraal

epiloog300pxDeze visie op moraal biedt een positief perspectief: als eerste een visie van mededogen voor de beperkingen van mensen, het is niet eenvoudig je de gedrag te veranderen, en het is niet nodig elkaar verwijten te maken als gedrag nog niet perfect is. Dat levert een veel vriendelijker samenleving op.
En het tweede is dat verandering wel mogelijk is, door gezamenlijke reflectie op gedrag, door heldere intenties, en vervolgens daarin aandachtig oefenen.

Zo biedt dit model voor gedragsverandering twee elkaar aanvullende mogelijkheden om zelf verantwoordelijkheid te nemen:
1) Begrip en mededogen voor de beperkingen van anderen, vanuit inzicht en oefening.
2) Datgene wat ons aangeboden wordt - wijsheid en oefeningen - bewust in te zetten voor gedragsverandering.

 

Artikelen

Zie artikelen hierover van Jan, met onder meer interviews met bekende wetenschappers en spirituele leraren, via de volgende link: http://www.tantratraining.nl/index.php/artikelen

Docent

Jan den Boer studeerde wijsbegeerte in Amsterdam en bouwkunde in Delft. Hij volgde opleidingen en trainingen op het gebied van therapie, coaching, boeddhisme en projectmanagement. Hij is sinds 1989 werkzaam als projectmanager en trainer in projectmatig creëren (momenteel bij de gemeente Utrecht), sinds 1994 als trainer op het gebied van meditatie, persoonlijke groei en gedragsverandering en als publicist. Hij publiceerde zeven boeken en vele artikelen. Het boek van Jan den Boer Schakel door naar je hart, het trainen van de vrije wil is het cursusboek bij deze training.