TANTRA, TRAININGEN EN THERAPIE

Jan den Boer en Caroline van Wijngaarden

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Jan den Boer en Caroline van Wijngaarden? Schrijf je dan hier in voor de nieuwsbrief.

Tantrische meditaties in woord, beeld en muziek

Tantrische meditaties: een zoektocht naar liefde en balans.

Op deze pagina delen we onze belangrijkste meditaties. Een online meditatie om dagelijks te doen en een balans meditatie die je gedurende de dag kunt doen. Daaronder een aantal foto's met teksten en muziek die je uitnodigen om zelf op meditatief onderzoek te gaan. Als je benieuwd bent naar onze achterliggende tantra visie kun je dat lezen op deze pagina. 

Individuele meditatie, ingesproken door Caroline, via de volgende link: 

Individuele meditatie door Caroline

Balans meditatie:

Ga zitten in een ontspannen meditatiehouding. Je mag je ogen sluiten. Neem tijd om te voelen hoe je zit op dit moment. Vervolgens ga je aandachtig je ademhaling volgen. Volg het proces van aandacht, merk op hoe je afgeleid wordt door emoties en gedachten, ga elke keer weer terug met je aandacht naar je ademhaling. Ga vervolgens op zoek naar een houding van balans, het middelpunt tussen tegenstellingen. Dit doe je door licht naar voren en naar achteren te wiegen. Als je naar voren beweegt is dat de emotie, het uitreiken. Als je naar achteren beweegt is dat het denken, het terughouden. Breng jezelf in balans, voel het punt waar je niet uitreikt en niet terughoudt, het punt waar niets moet en alles mogelijk is.

Onze visie op tantra als meditatie. 

De vele verschillende visies op tantra kunnen heel verwarrend zijn. Toch kunnen we de essentie van tantra ook vrij eenvoudig verhelderen.

Volgens klassieke tantrische teksten is tantra een uitnodiging om lust te verbinden met aandacht (meditatie). Dan ontstaat liefde.

Binnen deze essenties is heel veel mogelijk. Maar op het moment dat eenzijdig uitgegaan wordt van lust, meditatie of liefde, hoe mooi of interessant dit ook kan zijn, mis je de essentie van tantra. 

Onderzoek nu zelf hoe je naar het volgende liedje luistert, je kunt het openen in de Spotify playlist:

Je 't aime, Serge Gainsbourg, Jane Birkin

Wat gebeurt er als je naar dit liedje luisteren vanuit lust en wat gebeurt er als je luistert vanuit meditatie? Wat verandert er in je ervaring en in de betekenis van de fysieke liefde? 

Tantra: verleiding als meditatie.

Hoe pas je tantra als meditatie toe in je dagelijks leven? Voor ons is tantra een uitnodiging om in meditatie te blijven terwijl het leven spannend is. Zo is de hele dag een mogelijkheid tot tantrische meditatie, bijvoorbeeld als emoties je overvallen of als je in verleiding komt. Een van de oefeningen in onze trainingen is een verleidingsdans, de mannen voor de vrouwen en de vrouwen daarna voor de mannen. En dan in meditatie blijven, en in verbinding met elkaar. Als ze dat 5 minuten gedaan hebben en de muziek stopt, zeggen we vervolgens: ‘En hoe was de meditatie?’ Meestal beginnen ze dan te lachen, het valt niet mee om zo 5 minuten in meditatie te blijven. Maar ook zijn veel deelnemers geraakt door de verbinding die ontstaat. En vooral dat een heel andere betekenis ontstaat van ‘verleidingsdans’. Waar sommigen eerst nog een nee voelden, ontstaat nu een ja van een spel in verbinding. Eén van de mannen vertelde ontroerd hoe hij de diepe verbinding met de andere mannen én de vrouwen kon voelen in deze dans.

In tantra onderzoeken we hoe we een nieuwe betekenis kunnen geven aan concepten als liefde, verleiding, verlangen, emoties en overtuigingen. Door deze woorden en concepten te verbinden met meditatie, worden ze vloeibaar, de betekenis ligt niet meer vast maar is een nieuwsgierig onderzoek. Zo wordt het leven een liefdevolle stroom in verbinding. 

Verder onderzoek: mediteer/contempleer op een van de beelden hieronder, de woorden en de muziek. 

Wat ervaar je, wat voel je, welke betekenis ontdek je?

Als je Spotify hebt, kun je de muziek beluisteren via deze link.  

Tantra gaat over liefde, eenheid, non-dualiteit. Die eenheid kun je ervaren in het voelen. Dualiteit en strijd ontstaat in de wisselwerking tussen emotie en denken. Emoties en gedachten zijn als golven in de zee, op het moment dat je hiermee volledig identificeert, ben je niet meer vrij, dan kun je niet anders dan handelen vanuit die emotie of gedachte. Op het moment dat je je herinnert dat de essentie van jouw bewustzijn een zee van liefdevolle aandacht is, dan kun je wisselen van perspectief en kiezen om te handelen vanuit pure liefde. Dit kun je leren door bewustzijn, intentie en oefening. 

Wat betekent dat voor de beelden hieronder? Er zijn veel ideeën en gevoelens over de liefde. Dit zijn twee beelden die we toevallig onderweg tegenkwamen. De bovenste woorden op de afbeeldingen zijn het gevoel, non dualiteit, ofwel de intentie van waaruit je kunt gaan leven. In dit geval pure liefde. De woorden daaronder geven de uitersten van de dualiteit weer, in dit geval romantische liefde (de meer emotionele kant van de liefde) en 'ware' liefde (de meer rationele kant van de liefde). De uitnodiging is om te onderzoeken wat je zelf ervaart bij de woorden, het beeld en de muziek en nieuwsgierig op onderzoek te gaan naar wat liefde in jouw leven kan gaan betekenen.

Toelichting op het beeld: de intentie geeft woorden aan de eenheid van het voelen (de middenweg van het hart). De woorden ‘tussen’ gaan over emoties (het korte lontje, de onderbuik) en denken (het hoofd). Emoties en gedachten zijn niet ‘waar’. Als ze losstaan, ontstaat dualiteit en strijd. Een gedachte in verbinding met gevoel geeft helderheid. Een emotie in verbinding met gevoel geeft levenslust. De uitnodiging is om hart/gevoel, hoofd/denken en buik/emotie te verbinden tot een geheel.  

Deze tantrische visie is geïnspireerd op het tantrisch boeddhisme en de moderne neurowetenschappen.

Boeddhisme, Lama Yeshe, in ‘Introductie in Tantra’: ‘Het is niet de oplossing onze gedachten en emoties te onderdrukken, want dat is onmogelijk; net zomin als je kunt voorkomen dat een pot water gaat koken door stevig op het deksel te drukken. De enige zinnige benadering is ons te trainen in het gadeslaan van onze gedachten en emoties zonder deze te volgen. Dit berooft ze van hun dwangmatige energie en zo nemen we de pot met kokend water van het vuur af. Uiteindelijk zullen rust en helderheid de overhand krijgen.’

Tulku Lobsang: ‘Liefde is eigenlijk vooral een beslissing. Of we nu mooie, goede dingen zien of vervelende, we kunnen in beide gevallen beslissen om liefde en compassie te voelen.’

Wetenschap: de wereldwijd bekende neurowetenschapper Antonio Damasio schrijft in De vreemde orde der dingen (2019) dat er een zekere mate van keuze mogelijk is voor het volgen van een liefdevolle impuls in plaats van een negatieve impuls. Deze liefde kun je ervaren als een gevoel van eenheid. Damasio stelt dat het diep verankerde dualisme, dat in Athene begonnen is en ontwikkeld is via Descartes, zijn langste tijd gehad heeft. Voelen is het mentale aspect van eenheid, waarin de dualiteit van subject en object en van waarnemer en dat wat wordt waargenomen verdwijnt. Zo ontdekt ook de wetenschap het gevoel van liefde als eenheidservaring.

Ga op zoek naar jouw eigen intentie:

Ga in de tekening hier rechtsboven de drie wegen uitbeelden: de onvrijheid van de emoties, de onvrijheid van de rationaliteit en de vrijheid van het gevoel (de intentie).

Start vervolgens met het creëren een stiltepunt. Daarin maak je contact met de stille ruimte in je bewustzijn. 

In het plaatje hier linksboven geven we voorbeelden van woorden en beelden die je in de tekening kunt invullen. Als je de emoties volgt, leidt dat meestal tot woede, jaloezie, angst en dergelijke. Een doodlopende weg. Als je denken volgt, loop je al snel vast in de doodlopende weg van de argumenten en overtuigingen. Het is goed om beide doodlopende wegen helder voor je te zien. De derde weg is de weg van de liefde en het gevoel. Ook die kun je voor jezelf helemaal uittekenen. 

Als je dat helder hebt, ga je als het ware letterlijk op het middelpunt staan, het stiltepunt. Neem tijd om stil te staan, te mediteren. Kijk nieuwsgierig naar de golven van emoties en gedachten en blijf in contact met de zee van liefdevol gevoel. In de stilte kan de juiste keuze opkomen. Je kunt voelen wat de juiste keuze is: in de juiste keuze is het stil.

Over verdriet, ziekte en pijn:

We denken niet dat er een ultieme oplossing is voor ziekte, verdriet en pijn, maar we kunnen wel onze verhalen delen en daarvan leren. Voor mij (Jan) is tantra een lange ontdekkingstocht hierin. Rond mijn 40e zat ik in een privé crisis en kreeg fibromyalgie. In het begin was er een afwisseling tussen wanhoop en ontkenning, maar al snel kon ik weer voelen dat ergens diep in mij de balans en liefde aanwezig blijft, wat er verder ook in mij beweegt. Vanuit die basis van een diepe zee van balans en liefde kan ik nieuwsgierig kijken naar de golfbewegingen van de wanhoop en ontkenning. Die hoeven dan niet meer weg, maar ze beheersen ook niet mijn leven.
Oefenen helpt om die balans te blijven voelen. 

De ultieme stap in tantra: je 'zelf' loslaten.

'De handeling vindt plaats maar er is niemand die hem doet.' De Boeddha.

Tantra is een onderzoek naar het verlangen. Op het moment dat je iets graag wil hebben, dan 'grijp' je daarnaar. Volgens het boeddhisme is dit grijpen de oorzaak van alle lijden. Een grijpen naar koekjes, naar mobieltjes, naar relaties, naar aanraken, naar liefde, naar intimiteit, grijpen gaat de hele dag door. De keerzijde hiervan is controle en onderdrukking van het verlangen. Wij vonden in tantra een derde weg: in vrijheid genieten van het verlangen. 

Het ultieme grijpen is het grijpen naar een 'zelf'. Zodra je in de illusie komt dat er een zelf is, een ik, een ego, dan moet je het bestaan daarvan handhaven, dan grijp je naar dit 'zelf'. Tot je tot het ultieme inzicht komt dat het zelf niet bestaat. Dat je daar dus ook niets voor hoeft te doen. 

Wat bestaat er dan wel? Een interactie van mensen die met elkaar elke keer onderzoek doen naar de mogelijkheden van liefde en verbinding én van pijn en afwijzing. Als ik grijp naar mijn 'zelf', dan moeten mijn verlangens bevredigd worden, en dan zal ik mezelf of een ander daarvoor gebruiken. Als ik mijn zelf loslaat, kan ik mij in vrijheid verbinden met een ander. Maar ook het begrip vrijheid vraagt onderzoek. Soms is vrijheid vrijblijvendheid, dan volg ik de impulsen van mijn 'zelf' en manipuleer mijn omgeving door te zeggen dat dit vrijheid is. Soms is vrijheid controle, en manipuleer ik mijn omgeving door ze te controleren. De derde weg is de ontdekking dat vrijheid alleen kan bestaan wanneer er een afstemming en verbinding ontstaat met iedereen, zowel de mensen die ik aantrekkelijk vind als die ik lastig vind. Niet de vrijheid om te doen wat ik wil, maar de vrijheid om de verantwoordelijkheid te nemen om in liefde te verbinden en daarvoor onderzoek te doen hoe ik mijn 'zelf' los kan laten.